Şer'iyye Sicilleri Işığında Osmanlı'da Vakıflar ve Halep'in Ekonomik ve Sosyal Dokusu

Bu eser, vakıf kurumunun büyük şehirlerin sosyal ve ekonomik dokusundaki belirleyici rolünü ortaya koymaya yönelik özgün bir akademik girişimdir. Aynı zamanda art arda yaşanan çatışmalar ve afetler nedeniyle büyük tahribata uğrayan Halep'in zengin vakıf mirasını belgelemekte; İslam medeniyetinde vakıf kurumunun ekonomik ve toplumsal sistemi nasıl ayakta tuttuğunu somut tarihsel kanıtlarla gözler önüne sermektedir. Araştırma bu amaca ulaşmak için Osmanlı şer'iyye mahkemesi sicillerine, özellikle de 19. yüzyıla ait kayıtlara dayanmaktadır.

Söz konusu sicillerdeki vakıf muhasebe defterleri sistematik bir istatistiksel analize tabi tutulmuştur. Bu vakıfların faaliyetleri, gelirleri ve giderleri ayrıntılı biçimde incelenmiş; Osmanlı arşiv belgelerinden hareketle Halep'teki vakıf faaliyetlerinin bütüncül bir tablosu yeniden kurgulanmıştır.

Araştırma bulguları, Halep'in Osmanlı döneminde hâkim olan vakıf kültüründen derinden etkilendiğini ve bu kültürü daha da ileri taşıdığını ortaya koymaktadır. Başka şehirlerde görülmeyen yeni vakıf türleri Halep'te filizlenmiş; bu durum şehrin zamanla "Halep el-Evkaf" adıyla anılmasına yol açmıştır.

Eser ayrıca Osmanlı Devleti'nde para vakıfları olgusunu da kapsamlı biçimde ele almaktadır. Osmanlı idaresi altındaki diğer Arap şehirlerinden farklı olarak Halep'te para vakıflarının özellikle 16. yüzyıldan itibaren dikkat çekici bir yaygınlık kazandığı arşiv belgeleriyle saptanmıştır.

Yazar, bu çalışmanın Halep vakıflarına, bu köklü tarihi şehrin geçmişine ve Osmanlı dönemindeki özgün konumuna ilişkin yeni araştırmaların önünü açmasını ummaktadır. Osmanlı arşivleri, vakıf tarihi ve tarihi İslam şehirleri üzerine çalışan araştırmacılar için güvenilir bir başvuru kaynağı olması en büyük temennidir.

(Tanıtım Bülteninden)